Trądzik: witaminy, właściwe odżywianie, zakazane produkty

Ważne jest, aby zrozumieć, że krótka odpowiedź na pytanie "czym jest trądzik": To zaburzenie skóry. Otwór mieszka włosowego, w którym znajduje się gruczoł łojowy, zostaje zablokowany przez sebum i martwe komórki. Takie warunki to żyzne podłoże dla bakterii, których przeniknięcie powoduje stan zapalny, czyli pryszcz.

W trądziku występuje sześć rodzajów patologicznych zmian skórnych:

• otwarte i zamknięte zaskórniki - wągry i białe zaskórniki;
• pęcherzyki ropne - „klasyczne" pryszcze;
• guzki (pępkowate zmiany) - bolesne czerwone grudki bez białej krosty;
• guzki podskórne - bolesne twarde zgrubienia powodujące widoczne "wypukłości" skóry;
• torbiele - duże podskórne guzki z treścią ropną. Torbiele powodują blizny na skórze i uważa się je za najcięższą postać trądziku.

„Niezwyciężoność" trądziku zwykle łączy się ze zmianami poziomu hormonów. Najsilniejsze zmiany tego typu występują w okresie dojrzewania, ale w niektórych przypadkach mogą utrzymywać się także po osiągnięciu dojrzałości płciowej.

Oczywiście korygowanie poziomu hormonów lekami to zadanie endokrynologa lub dermatologa. Przyjrzyjmy się jednak jednemu z dodatkowo skutecznych działań:

Właściwe odżywianie przy trądziku

Zaobserwowano, że u nastolatków w społecznościach zachodnich trądzik występuje w 79–95% przypadków, podczas gdy u dorosłych (18–25+ lat) dotyczy 40–54% osób. W społecznościach, które stosują tradycyjne wzorce zdrowego odżywiania, problem ten praktycznie nie występuje.

Oczywiście budowa skóry, na przykład zależna od rasy, też odgrywa rolę, ale nie można ignorować diety. W tak zwanym „Zachodzie” w diecie jest znacznie więcej przetworzonych węglowodanów, „złych” tłuszczów (tłuszcze trans) i produktów mlecznych niż jest to bezpieczne dla skóry.

Głównym „winowajcą” w tej sytuacji jest cukier, najbardziej szkodliwy z przetworzonych węglowodanów, i to nie tylko dla skóry.

Dlaczego cukier szkodzi przy trądziku

Cukier ma pewien związek z hormonem testosteronem, którego metabolizm także wiąże się z trądzikiem: glukoza zwiększa syntezę insuliny, co stymuluje syntezę testosteronu - a to z kolei nasila trądzik. Na przykład trądzik jest bardzo częsty u dorosłych kobiet z wysokim poziomem testosteronu.

Ale cukier ma jeszcze bliższy związek z insulinopodobnym czynnikiem wzrostu typu 1 (IGF-1 ) - hormonem, którego poziom jest znacznie silniej skorelowany z ciężkością trądziku niż poziomy testosteronu. Poziomy IGF-1 i jego aktywność są tym bardziej niebezpieczne, im więcej rafinowanego cukru w diecie.

Dlatego stan skóry trądzikowej (ciężkość trądziku) jest bezpośrednio związany z ładunkiem glikemicznym: im mniej rafinowanych węglowodanów, tym mniej pryszczy.

Nie pij mleka, dzieciaki

Dokładniej: nie chodzi o niemowlęta, tylko o nastolatków i dorosłych borykających się z trądzikiem. I nie tylko o samo mleko, ale o inne produkty z mleka krowiego, z wyjątkiem fermentowanych − np. kefiru, choć i on czasem może powodować problemy. I nie wynika to z nietolerancji laktozy jako takiej (laktoza to cukier mleczny, przy okazji prawdziwa nietolerancja laktozy jest dość rzadka, podobnie jak nietolerancja glutenu).

Takie produkty mogą zawierać szkodliwe tłuszcze, ale głównym niebezpieczeństwem mleka krowiego przy trądziku są zawarte w nim hormony oraz białka serwatkowe i kazeina, które bardzo prawdopodobnie zwiększają produkcję IGF-1 w organizmie, o czym już wspominaliśmy.

Ponadto mleko zawiera samo IGF-1. Ogólnie IGF-1 przyspiesza wzrost wszystkich tkanek, w tym skóry - dlatego mleko jest na przykład korzystne dla małych dzieci (czyli dla rozwijającego się organizmu), jeśli dziecko nie ma nietolerancji laktozy. Ale dla nastolatków i dorosłych z trądzikiem sytuacja jest inna. Krótko mówiąc - pod wpływem IGF-1 zwiększa się liczba komórek skóry, które nie złuszczają się na czas. Prowadzi to do przerostu warstwy rogowej skóry, hiperkeratozy, co pogarsza trądzik.

Białka mleka również przyczyniają się do wzrostu poziomu insuliny - co prawda w mniejszym stopniu niż węglowodany, ale nadal może to pogorszyć nasilenie trądziku.

Dieta przy trądziku

Szczególnie surowa i sadystyczna dieta przeciwtrądzikowa nie jest konieczna (podobnie jak różne „oczyszczania wątroby i/lub krwi” − wszystkie są bezpodstawne i zwykle nieskuteczne). Konieczne jest jednak zrezygnowanie z pewnych produktów i zastąpienie ich bezpieczniejszymi alternatywami.

Oto lista produktów, których nie powinno się jeść przy trądziku, oraz ich alternatywy:

• Cukier - można zastąpić stewią lub innymi substytutami słodzącymi. Warto skonsultować się z lekarzem w celu dobrania odpowiedniego słodzika. Na przykład mannitol (mannitol) − alkohol cukrowy − nie ma wielu „skutków ubocznych” cukru, nie powoduje próchnicy i nie dodaje „niepotrzebnych” kalorii, ale pomimo tego ma dość wysoki indeks glikemiczny i nie jest zalecany w przypadku cukrzycy lub predyspozycji do cukrzycy (prediabetes). Dodatkowo mózg sygnalizuje organizmowi aktywację produkcji insuliny nawet w przypadku sygnału słodkiego pochodzącego nie od cukru, lecz od jego substytutu (co z kolei zwiększa produkcję testosteronu i może zaostrzać trądzik);
• Produkty o wysokim indeksie glikemicznym, „szybkie” węglowodany, wspomniany już cukier, wszystkie słodkie napoje gazowane ze sklepu, przetworzone produkty skrobiowe (np. frytki, chipsy), ciasta, ciasteczka, pakowane soki ze sklepu (do 7 łyżeczek cukru na 100 ml! Nawiasem mówiąc, nawet świeżo wyciskane soki z domu zawierają dużo cukru) - i podobne produkty. Alternatywą dla nich powinny być „wolne” węglowodany, produkty pełnoziarniste (bez cukru i substytutów − po prostu nie fruktozy), niesłodzone napoje i tym podobne;
• Mleko krowie można w razie potrzeby zastąpić mlekiem migdałowym, ryżowym, sojowym lub kokosowym. Inne produkty mleczne - jogurty, śmietana, słodzone mleko skondensowane (wszystkie te produkty można też przygotować w domu, jeśli to konieczne) - również można robić z tych „alternatywnych” napojów;
• Kawa - należy jej unikać. Ziarna kawy zawierają kwas organiczny, który zwiększa poziom hormonu „stresu” kortyzolu, który także pobudza aktywność gruczołów łojowych, co jest bardzo szkodliwe przy trądziku. To znaczy, nawet kawa bezkofeinowa powinna być unikana, ponieważ w tym przypadku niebezpieczna nie jest kofeina, lecz sama kawa. Alternatywą mogą być różne napoje „podobne do kawy” z cykorii, daktyli itp. Dermatolodzy zalecają również unikanie mocnej czarnej herbaty przy trądziku - lepiej zastąpić ją słabiej parzoną herbatą zieloną lub jaśminową, a jeszcze lepiej różnymi herbatami ziołowymi, w tym herbatą z wierzbówki kiprzycy ('Ivan-Chai'), która w formie fermentowanej smakiem nie różni się od czarnej herbaty, ale ma więcej korzyści dla organizmu i słabsze działanie moczopędne. Przydatne są również napary z rumianku, skrzypu, nagietka, pokrzywy, liści poziomki i mięty pieprzowej – lub mieszanka wszystkich tych ziół;
• Czekolada - jeśli nie da się z niej zrezygnować, jedz tylko gorzką czekoladę (min. 75%) i mało (1–2 kostki dziennie). Alternatywnie można rozważyć czekoladę bez dodatku cukru, np. hiszpańskiej firmy Torras − obejmuje ona odmiany o wysokiej zawartości kakao (85–95%);
• Tłuste mięso/tłuste ryby - zastąp chudszymi odmianami, które nie powinny być smażone/wędzone, lecz gotowane lub pieczone;
• Wszelkiego rodzaju fast food, gotowe dania, keczupy, sosy - wszystkie te produkty nie są zalecane dla zdrowej skóry, nie mówiąc już o trądziku;
• Przyprawy/ostre doprawienia - nie są całkowicie zabronione, ale niepożądane. Sól również powinna być zredukowana do minimum;
• Napoje alkoholowe. To, czym można je zastąpić, każdy decyduje sam, ale lepiej, aby zamiennikiem była jakaś aktywność fizyczna.

Witaj, drogi pamiętniku...

Prowadzenie „dziennika żywieniowego” znacząco pomaga w walce z trądzikiem. Powinieneś zapisywać w nim absolutnie wszystkie spożywane codziennie pokarmy i napoje - to znacznie ułatwi identyfikację tego, co nasila wypryski, i eliminację tych produktów.

Na przykład dzięki takiemu dziennikowi łatwiej będzie zidentyfikować produkty mleczne powodujące niepożądaną reakcję skórną. Być może twój organizm toleruje tylko mleko, być może inne produkty mleczne, aż po sery i jogurty. A może w twoim przypadku nabiał w ogóle nie wpływa na trądzik. Dziennik żywieniowy pomoże śledzić to wszystko z jasnym harmonogramem i związkami przyczynowo-skutkowymi.

Produkty i witaminy/minerały korzystne przy trądziku

Twoja dieta przeciwtrądzikowa powinna być z pewnością wzbogacona o:

• Błonnik - błonnik pochodzenia roślinnego o wielu korzystnych właściwościach. Jeśli nie możesz lub nie chcesz jeść dużo surowych warzyw, możesz kupić błonnik w aptece lub sklepie i stosować go zgodnie ze wskazówkami. Ważne jest picie dużo wody, inaczej może dojść do zaparć, co jest wysoce niepożądane przy trądziku;
• Produkty pełnoziarniste (szczególnie kasza gryczana), otręby (można je dodawać do kefiru, sałatek i innych potraw);
• Zielenina, która zawiera przeciwutleniacze i korzystne flawonoidy;
• Owoce morza, wątróbka wołowa, kurczak, nasiona, rośliny strączkowe - wszystkie te produkty są źródłami cynku. Różne orzechy także są źródłem cynku, ale przy orzechach może wystąpić negatywna reakcja skórna związana z trądzikiem, więc należy kierować się indywidualną tolerancją;
• Tłoczone na zimno oleje roślinne, chia, quinoa. Quinoa nazywana jest „złotem zbóż” w leczeniu trądziku. W tym przypadku przydatne są wszystkie części tej rośliny – nie tylko nasiona, ale także młode pędy i liście. Zawierają lizynę, unikalne białko roślinne, które wspomaga szybkie gojenie się i regenerację skóry.

Po konsultacji z lekarzem można także przyjmować niektóre witaminy i minerały, takie jak:

• Witamina A (retinol). Leczenie retinolem i retinoidami zajmuje ważne miejsce w walce z trądzikiem;
• Witamina C;
• Witamina E;
• Witaminy z grupy B - zwłaszcza B6 (pirydoksyna) i B3 (niacynamid). Ważne. Należy ostrożnie podchodzić do witaminy B12 (cyjanokobalamina) - według niektórych badań może ona powodować i nasilać rozwój trądziku;
• Witamina D;
• Cynk;
• Selen.

W razie potrzeby lekarz przepisze także inne suplementy diety i/lub leki. Samodzielne leczenie trądziku zdecydowanie nie jest zalecane.